Reis Sara & Edwin - Zuid/Midden Amerika

In plaats van de grote Viazul bus die speciaal voor toeristen op het eiland is ingezet, boeken we een klein transferbusje naar Viñales. Op de hoek instappen, bijna even duur, en bovendien stoppen we onderweg voor een bezoekje aan de La Candelaría sigarenfabriek. En dat is wel gaaf! Hier worden onder andere de beroemde Romeo y Julieta´s gemaakt. Samen met Cohiba en Montecristo zijn dat de meest beroemde sigarenmerken. Ieder merk heeft zo zijn eigen boegbeeld: zo rookt Fidel niets anders dan Cohiba, was Montecristo de sigaar van Ernesto “Che” Guevarra en rookte Winston Churchill voornamelijk Romeo y Julieta. We mogen een kijkje nemen in de fabriek en zien hoe de productiemedewerkers aan lage tafels met de hand de ene na de andere sigaar rollen. Arbeidsintensief werk! Vooral als je hoort dat ze ieder 140 sigaren per dag moeten maken…

Aangekomen in Viñales zien we een druk zwaaiende dame staan met een bordje “Sara y Edwin”. Het blijkt Oneida te zijn, onze “doorgeschoven” gastdame. We sjezen in een taxi naar haar huis op een heuvel bijna aan het eind van het dorp en het uitzicht vanaf haar dakterras over de Viñales vallei doet ons haar de handige doorschuifactie op slag vergeven. Oneida is een heerlijk mens. Ze praat veel, lacht veel, beweegt en dus… zweet veel. Want ook in Viñales is het snikheet. Ze loodst ons de gastenkamer binnen met de magische woorden “Welkom in jullie nieuwe thuis”. En dat is precies zoals we ons de dagen erna voelen. Man Frank en dochter Izzy worden aan ons voorgesteld en ze vraagt wat ze die avond voor ons kan koken. Kip of varken? “Ik heb ook vis en kreeft” voegt ze zachtjes toe met een zenuwachtig lachje en een blik op de straat. Dat is officieel verboden namelijk. Alleen staatsrestaurants mogen vis en kreeft verkopen.

Dus die avond eten we kreeft . Haar kookkunsten zijn werkelijk goddelijk dus hier gaan we de komende dagen geen honger lijden!

Viñales is een dorpje van niks, maar de vallei waar het in ligt is erg mooi: vlak, groen, met tabaksvelden en zo nu en dan onderbroken door een enorme mogote. Je mag niet meer op eigen houtje in het gebied en de omringende bergen wandelen, dus moeten we een gids inhuren. Oneida heeft een neefje dat ons wel wil rondleiden en 5 minuten later staat hij op de stoep. Illegaal welliswaar, maar we vinden de prijs oké en het is een leuke jongen die ons de hele wandeltocht lang veel interessants vertelt over het leven in Cuba. Na ieder verhaal hebben we nog meer vragen en zo vliegt de dag om. Hij is 23 en heeft zojuist een dochtertje gekregen, dus kan hij deze extra verdiensten goed gebruiken. Toch hebben we een beetje een raar gevoel als we hem in een straatje achteraf de verschuldigde CUCs overhandigen. Even rekenen doet ons namelijk beseffen dat dit 2x zijn maandloon als leraar is. Dat kan toch niet! Hoe kan dit systeem blijven bestaan? De hele Cubaanse bevolking wil op deze manier toch íets in het toerisme doen?

Oneida heeft ons op de eerste dag al uitgenodigd voor het fiesta op zaterdagavond. Vorig weekend hebben ze 50 jaar Revolución gevierd bij vrienden, dus nu moet er iets teruggedaan worden. En wij moeten absoluut van de partij zijn. Dus komen we na een heerlijke dag op het mooie strand van Cayo Jutías vol verwachting terug naar de casa. Het fiesta begint niet zo gek veel anders dan in Nederland: 17:00 uur borreltijd en ook hier gebeurt dat met een lekker drankje en tossies (helaas geen krabsalaai). Een enorme 2 literfles rum komt op tafel en vooral de heren van het gezelschap zorgen ervoor dat die zienderogen leegraakt. Intussen is het komen en gaan van familieleden, vrienden, collega´s en buurmeisjes. Met ieder glas ron puro worden de discussies over het Cubaanse leven heftiger, totdat de vrouwen traditiegetrouw naar de keuken verdwijnen. Terwijl Edwin met voetbalverhalen steeds meer vrienden wordt met de mannen, doet Sara verwoed wat pasjes met de vrouwen op de nieuwste Raggaeton DVD van Izzy. Het hoogtepunt is rond negenen wanneer Frank op zijn fiets verschijnt met een groot gebraden varken op de bagagedrager. Als eregasten staan we vooraan met het bewonderen en voorproeven. Dan wordt het beest soldaat gemaakt en de eerste shift (directe familie) mag aan tafel. Zo ook wij en Oneida´s kookkunsten in combinatie met het heerlijk malse varkentje doet ons nu nog watertanden.

Na 3 shifts blijkt de rum zijn tol te eisen en worden de heren een voor een door hun echtgenotes naar huis gemaand. Er volgt een emotioneel afscheid, uitnodigingen voor nieuwe fiestas en we realiseren ons wat voor een prachtig mooie en unieke avond we hier hebben mogen meemaken. (foto´s).

Habana Vieja is een beleving. Prachtig gerestaureerde gebouwen en huizen worden afgewisseld met gestutte bouwvallen die uit hun voegen hangen. We kijken onze ogen uit naar alle oude amerikaanse sleeën die met een enorm geronk langstuffen en de straat in blauwe wolken achterlaten. Tegelijkertijd zijn we net zo verbaasd om de nieuwste Audi A8 voor een stoplicht te zien optrekken. Plaza de Armas wordt gesierd door tientallen stalletjes waar boeken verkocht worden. We bladeren door oude vergeelde schoolboeken en de vele oraties van Castro en Guevarra. Even later kijken we naar binnen bij een muziekzaak waar “100 horas con Fidel” te koop ligt, de DVD van het gelijknamige boek dat we zojuist nog in handen hadden. De eerste dag in Cuba is een dag vol tegenstellingen. En we hebben het gevoel dat dat nog wel even blijft…

Die avond is Habana Vieja prachtig. We hebben gelezen dat er een Revolución de Energia gaande is, ofwel een waar offensief om stroom, benzine en gas te besparen. Misschien komt het daardoor, maar Habana Vieja is gehuld in het donker, met af en toe een oude straatlantaarn die een spaarzaam, zachtgeel licht verspreid. Erg fraai. En we horen overal salsamuziek uit barretjes en restaurantjes naar buiten stromen. Voor het avondeten kunnen we weer kiezen tussen 2 mogelijkheden: een staatsrestaurant of een paladar. De laatste zijnde een restaurant-variatie op de casa particular, dus gerund door de mensen zelf in plaats van door de staat. Het is zondag en alle paladares zijn gesloten, dus moeten we wel naar een staatsrestaurant en daar blijkt onze reisgids gelijk te hebben: de service is matig, het eten ook en de prijs is hoog. Later blijkt dat dit dé favoriete bar was van Ernest Hemingway. Iets gehyped… Maar, de sfeer is wel prima met de ingehuurde salsaband!

Na twee dagen hebben we nog niet heel Habana Vieja gezien. En dit is alleen nog maar het oude centrum! Er is nog zoveel te zien en te doen in de hele stad dat we besluiten er aan het einde van onze Cuba trip nog drie dagen voor te reserveren. Morgen eerst het binnenland in naar Viñales in het westen. (foto´s)

In Habana pinnen we onze eerste CUCs: de peso convertibles waarmee toeristen kunnen betalen. De Cubanen zelf betalen in CUP (pesos cubanos) en het ssteem van deze twee muntsoorten in 1 land is maar moeilijk uit te leggen. Een poging: wij als toerist betalen alles in CUC in daarvoor aangewezen restaurants, winkels, barretjes etc. In sommige gevallen zoals een museum staat de entree van 5 voor de toerist (5 CUC) gelijk aan de Cubaan (5 CUP), alleen dan met het verschil van factor 28. Als toerist is het niet verboden pesos cubanos te kopen of ermee te betalen, alleen niet in een CUC restaurant natuurlijk.

Het is wel verstandig er een paar op zak te hebben. Daar komen we de tweede dag meteen achter als we bij de bakkerij aan de overkant van onze casa wat broodjes willen kopen. De man staart ons met verschrikte ogen aan als we vragen hoeveel CUC 2 broodjes kosten. Hij weet werkelijk niet wat hij ermee aan moet, heeft natuurlijk ook geen CUC wisselgeld en roept dus maar: “30 CUC centavos”. Prima denken wij: 25 eurocent. Het was een gouwe greep voor hem zo blijkt later, want 1 broodje blijkt 1 peso cubano te kosten. Dat is toch al snel 4,5 keer winst in zijn zak. Kosten voor ons: 0. Maar om dit soort onhandige situaties de volgende keer te voorkomen, wisselen we wat CUC om wat pesos cubanos op zak te hebben.

In Cuba heb je twee mogelijkheden voor onderdak: staatshotels of casa particulares. Wij kiezen voor de laatste, want ze zijn goedkoper, hebben mooiere vaak luxe kamers, goede voorzieningen en het eten is er vele malen beter. Maar bovenal is het natuurlijk veel léuker om bij een familie in huis te logeren en zo een glimp op te vangen van het dagelijkse Cubaanse leven.

Niet zo maar iedereen mag kamers in zijn huis verhuren aan toeristen. De staat stimuleert Cubanen op deze manier wel met een kleine vorm van eigen bedrijf, maar het hele systeem is onderworpen aan een wirwar van (vaak veranderende) regelgeving. Zo mag een familie maar max. 2 kamers te huur aanbieden die aangetoond niet door eigen familie in gebruik zijn. Ze moeten belasting afdragen aan de staat voor iedere gast. En bovendien voor iedere extra voorziening die ze hebben voor de gast, zoals ontbijt of diner, maar ook een zitplaats, het terras, een privé badkamer. Onze eerste casa particular is Habana Vieja is geweldig mooi. Het is een luxe kamer in een 19e eeuws gerestaureerd pand met veel originele details, antieke inrichting en een overvloed aan barokke spiegels en beelden. We hebben airco, drie ventilatoren en een eigen badkamer met warm water. Wat een paleis! Kunnen we niet een bod uitbrengen en de boel dan verschepen naar Den Haag Statenkwartier?!

De eigenaren zijn bijzonder aardig en proberen ons overal mee te helpen. ´s Ochtends krijgen we een vorstelijk ontbijt met vers fruit, vers sap, broodjes, eieren, koffie en zelfs een bord groente. We kunnen er de rest van de dag op teren… Onze casa ligt op een toplocatie: een paar straten buiten het gerenoveerde centrum van Habana Vieja. En dat brengt meteen het bizarre met zich mee: het huis is prachtig lichtgroen geschilderd en gerenoveerd, maar staat in een verder vervallen, oud en in elkaar gestort straatbeeld. Of ze verdienen hier héél goed, of bouwkosten/opknapwerk kunnen ze aftrekken van de belasting of iets dergelijks. Misschien bestaat er zelfs wel subsidie op de aanschaf van airco´s, moderne douchekoppen of antieke glazen beeldjes… De eigenaren laten er niet veel over los.

Onze gastheren zijn niet alleen heel aardig, ze weten ook prima een business te runnen. Bij al onze vragen staan ze meteen klaar, maar alles heeft een prijs: we zoeken onderdak voor onze volgende bestemming, dus zegt Fabio: “ik ken via de buurvrouw wel een bevriende neef van een oom met een casa in Viñales”, en voor we het weten staat er een reservering. Prima service natuurlijk, maar een beetje alert moet je wel blijven anders blijkt de kamerhuur ineens 5 CUC (=5 USD) per nacht hoger te zijn; de gemiddelde commissie voor de verdiensten (lees: 1 telefoontje) van de zogenaamde “tout”. Dit is nog de minst agressieve manier van de “behulpzame” Cubaan. In Habana worden we er de hele dag door mee geconfronteerd: mensen die je naar een restaurant willen brengen, die een taxi voor je willen regelen, die buskaartjes voor je willen kopen, die je een sigaar aanbieden bij je drankje. En alles presenteert zich later op jouw rekening. Gelukkig waren we al wat gewaarschuwd voor deze geintjes, dus we komen er de eerste dagen prima onderuit. We laten wel onze volgende casa particular in Viñales regelen (en die is niet eens duurder). We krijgen netjes naam en adresgegevens mee, maar bij aankomst staat een ander dame met een briefje “Edwin y Sara” ons op te wachten bij de bus. Haar moeders huis was al vol, dus we mogen mee naar haar huis. Prachtig toch hoe dat systeem hier werkt. Haha! Maar zoals later zal blijken, we treffen het helemaal niet slecht!

We zijn in Cuba. Het land van de langstdurende revolutie van de wereld. Het land waar iedereen iets probeert te verdienen in de toeristenindustrie en de taxichauffeur meer verdient dan de arts. Waar een prachtig gerestaureerd koloniaal huis wordt ingesloten door gestutte, half ingestorte bouwvallen, en waar we nog nooit zo´n gekleurde krant hebben gelezen. Het land waar op de dag van onze aankomst “50 jaar revolutie” wordt gevierd, waar je als westerse man in no-time een jinetera (gezelschapsdame) aan je arm hebt hangen, en waar het anti-Amerikanisme nog steeds hoogtij viert. Het land waar afbeeldingen van Fidel, Raúl en Che iedere muur sieren en slogans als “Socialismo o Muerto” je toeschreeuwen.

Het land waarvan wordt beweerd dat er geen armoede bestaat, waar je als toerist met een speciale munteenheid betaalt, en waar je op iedere hoek van de straat salsamuziek hoort. Het land waar het kapitalisme langzaam gaten slaat in het comunistische systeem, waar de afritsbroek een weinig gewaardeerd kledingstuk is, en waar een Mojito goedkoper is dan een colaatje. Het land waar de dame van de douane in netpanty en ultrakort rokje onze paspoorten controleert en waar de Amerikaan niet wordt verboden om heen te reizen, maar wel om US dollars te spenderen. Waar je je op de eerste dag al afvraagt of je dit land ooit helemaal gaat begrijpen. Cuba. Het land waarvan de allergrootste vraag in ieder geval blijft: wat gaat er gebeuren na de dood van Fidel?